Detaljna biografija: Petar II Petrović Njegoš
Petar II Petrović Njegoš (1813–1851), rođen kao Rade Tomov Petrović, bio je duhovni i svetovni vladar (vladika) Crne Gore, briljantan filozof i jedan od najvećih, po mnogima i najveći, pesnik u istoriji srpske književnosti i južnoslovenskih naroda. Njegov život obeležen je teretom istorijske odgovornosti, državničkim dužnostima u izuzetno teškim, surovim uslovima i genijalnom, kosmičkom poetikom koja prevazilazi epohe. Rođen u selu Njeguši, obrazovanje je sticao pretežno kod svog mentora, znamenitog pesnika i avanturiste Sime Milutinovića Sarajlije, koji mu je usadio ljubav prema filozofiji, herojskoj tradiciji i pesništvu. Sa samo sedamnaest godina, nakon smrti strica Petra I, primio je vlast u Crnoj Gori, siromašnoj i stalno ugroženoj od strane osmanskih osvajača.
Kao vladar, Njegoš se grčevito borio da suzbije krvnu osvetu i plemenske sukobe u Crnoj Gori, osnovao je prve škole i institucije i stvorio prvu državnu upravu ("Praviteljstvujušči senat") s ciljem da svoj narod uvede u okvire tadašnje moderne Evrope. Međutim, ono po čemu se najviše izdvaja i po čemu je upisan u večnost jeste njegovo književno stvaralaštvo. Njegovo krunsko delo "Gorski vijenac" (objavljeno u Beču 1847. godine) predstavlja dramski spev i herojski ep napisan desetercem, koji opisuje istragu poturica (početak 18. veka). Ovo delo je zapravo duboka filozofska rasprava o smislu postojanja, dobra i zla, moralu i složenosti identiteta. "Gorski vijenac" obiluje izrekama koje su i danas svakodnevno prisutne u govoru – "Čašu meda jošt niko ne popi, što je čašom žuči ne zagrči", "Vuk na ovcu svoje pravo ima, ka tiranin na slaba čovjeka", "Tvrd je orah voćka čudnovata" – koje predstavljaju samo vrh brega Njegoševe misli.
Još grandioznije, filozofski najkompleksnije njegovo delo je "Luča mikrokozma", filozofsko-religijski ep pisan u vizionarskom zanosu inspirisan biblijskim i antičkim motivima, kao i Miltonovim "Izgubljenim rajem". Kroz taj ep, Njegoš traga za poreklom ljudske duše, opisujući pobunu anđela i greh koji je prouzrokovao čovekov pad i zatočeništvo duše u telu – "zemaljskom blatu". Treće ključno delo iz njegove stvaralačke trijade jeste "Lažni car Šćepan Mali", dramski prikaz jednog intrigantnog epizodnog i komičnog dela crnogorske istorije, sa snažnom satiričnom i ironičnom oštricom o psihologiji naroda i vlasti.
Njegoševa tragičnost ogledala se u suprotnosti između njegovog obrazovanog, prostranog uma željnog kulture i nesrećnih okolnosti malene države na rubu turske imperije. Često je isticao da je za vladara i umnog čoveka Crna Gora premala, osećajući strašnu intelektualnu usamljenost ("Ja sam vladar među varvarima, a varvarin među vladarima"). Oboleo od tada neizlečive tuberkuloze, lečio se po italijanskim gradovima uživajući u umetničkim galerijama, nesposoban da pobedi tešku bolest. Preminuo je mlad, u 38. godini života, na Cetinju. Sahranjen je u maloj kapeli koju je sam podigao na vrhu planine Lovćen (današnji Njegošev mauzolej). I danas njegovo delo stoji kao monumentalni spomenik slobodarske misli, srpskog pesničkog jezika i dubokog filozofskog poniranja u tajne univerzuma.