Detaljna biografija: Pablo Neruda

Pablo Neruda (1904–1973), čije je pravo ime bilo Rikardo Elijeser Neftali Rejes Basoalto, bio je čileanski pesnik, diplomata, politički aktivista i dobitnik Nobelove nagrade za književnost 1971. godine. Gabriel Garsija Markes nazvao ga je "najvećim pesnikom 20. veka na bilo kom jeziku". Nerudina poezija obuhvata širok raspon stilova i tema – od izuzetno senzualne i strastvene ljubavne lirike iz njegove mladosti, preko nadrealističkih eksperimenata, pa sve do monumentalnih epskih poema o istoriji Latinske Amerike i jednostavnih, oda svakodnevnim stvarima.

Rani život i obrazovanje

Neruda je rođen 12. jula 1904. godine u gradu Paralu u centralnom Čileu. Njegov otac Hose bio je železničar, a majka Roza učiteljica, koja je preminula samo mesec dana nakon njegovog rođenja. Porodica se ubrzo preselila u Temuko, grad na jugu Čilea okružen divljim, kišnim šumama i vulkanima, što je ostavilo trajan pečat na Nerudinu maštu i ljubav prema prirodi.

Mladi Rikardo počeo je da piše pesme u ranoj mladosti. Kako bi sakrio svoje bavljenje književnošću od strogog oca koji je smatrao da je pisanje beskorisno, počeo je da koristi pseudonim Pablo Neruda (inspirisan češkim piscem Janom Nerudom). Pod tim imenom ušao je u svetsku književnu istoriju.

Književni rad i stvaralaštvo

Neruda je postigao svetski uspeh sa samo dvadeset godina, kada je 1924. godine objavio zbirku Dvadeset ljubavnih pesama i jedna pesma očajanja. Ova knjiga, puna strasti, melanholije i slika čileanske prirode, postala je najčitanija zbirka ljubavne poezije na španskom jeziku svih vremena.

Poput mnogih južnoameričkih pisaca, Neruda je rano ušao u diplomatsku službu. Služio je kao konzul u Burmi, na Cejlonu, u Singapuru, Javi i Španiji. Tokom boravka u Madridu tridesetih godina, sprijateljio se sa Federikom Garsijom Lorkom i drugim španskim pesnicima. Izbijanje Španskog građanskog rata i Lorkino zversko ubistvo od strane fašista presudno su uticani na Nerudu – on napušta diplomatsku neutralnost, postaje vatreni komunista i posvećuje svoj rad borbi protiv fašizma i imperijalizma.

Stil, motivi i teme

Nerudino stvaralaštvo prošlo je kroz nekoliko faza:

1. Ljubavna lirika: Senzualna i strastvena poezija koja slavi žensko telo, prirodu i bol zbog razdvojenosti.

2. Epski rodoljubivi zanos: Njegova monumentalna Sveopšta pesma (*Canto General*) donosi istoriju Latinske Amerike iz ugla potlačenih naroda i radnika.

3. Ode svakodnevnim stvarima: U poznoj fazi piše jednostavne pesme posvećene običnim stvarima – crnom luku, paradajzu, čarapama, soli i moru.

Najvažnija dela i zbirke

• Dvadeset ljubavnih pesama i jedna pesma očajanja (1924)
• Boravak na zemlji (nadrealistička poezija)
• Španija u srcu (antiratna patriotska poezija)
• Sveopšta pesma (1950, sadrži čuvenu poemu Visine Makču Pikčua)
• Elementarne ode (tri knjige oda običnim stvarima)
• Priznajem da sam živeo (njegova prelepa autobiografska proza objavljena posthumno)

Zanimljivosti i anegdote

Neruda je bio strastveni kolekcionar. Imao je tri neobične kuće u Čileu (u Santijagu, Valparaisu i na plaži Isla Negra) koje je sam dizajnirao i napunio brodskim figurama, mapama, školjkama, staklenim bocama i suvenirima iz celog sveta. Danas su ove kuće muzeji i svedoče o njegovom ekscentričnom i bogatom duhu.

Neruda je umro pod sumnjivim okolnostima 23. septembra 1973. godine, samo dvanaest dana nakon krvavog vojnog puča generala Avgusta Pinočea u kojem je svrgnut i ubijen Nerudin bliski prijatelj, socijalistički predsednik Salvador Aljende. Zvanično je saopšteno da je umro od raka prostate u bolnici u Santijagu, ali su svedoci i kasnija forenzička istraživanja ukazala na to da je pesnik zapravo otrovan od strane Pinočeovih agenata kako bi se sprečilo da postane vođa opozicije u egzilu. Njegov pogreb pretvorio se u prve masovne proteste protiv Pinočeove diktature.

Uticaj i nasleđe

Neruda je ostavio neizbrisiv i ogroman trag ne samo u svetskoj književnosti, već i u burnoj političkoj istoriji cele Latinske Amerike. Njegov uticaj na špansko govorno područje je legendaran, a njegove ljubavne pesme su postale deo svakodnevne romantične kulture širom sveta. Nobelov komitet ga je 1971. nagradio za poeziju koja sa kosmičkom snagom oživljava sudbinu i istorijski udes celog kontinenta. Tri njegove neobične kuće u Čileu su danas zaštićeni spomenici kulture i muzeji koje posvećuju stotine hiljada posetilaca i poštovalaca svake godine. Neruda ostaje trajni simbol umetnika koji je svoj vanserijski talenat stavio u neposrednu službu slobode, pravde i običnog čoveka.

Najpoznatije pesme

• Ljubavna pesma 20: Verovatno najčuvenija ljubavna pesma na svetu, melanholična ispovest o izgubljenoj ljubavi pod zvezdanim nebom.
• Visine makču pikčua: Centralni deo Sveopšte pesme, veličanstvena oda izgubljenom carstvu Inka i vapaj za pravdom za neznane radnike koji su izgradili to čudo u oblacima.
• Oda paradajzu: Topla, životna i izuzetno slikovita pesma koja opisuje pripremu salate od paradajza kao praznik svetlosti i života na trpezi običnog čoveka.